Sayı:2005/05-429 08.04.2005

Konu: Bina ve Bina Türü Yapılar için Temel ve Zemin Etüdü Rapor Formatı Taslağı

T.C.

BAYINDIRLIK VE İSKAN BAKANLIĞI

Yapı İşleri Genel Müdürlüğü

ANKARA

İlgi: a) 03 Mart 2005 tarih ve B.09.0.Y.İ.G. 0.13.00.09/169 sayılı yazınız.

b) 15 Mart 2005 tarih ve 2005/05-315 sayılı yazımız.

İlgi a) yazı ile, Genel Müdürlüğünüz tarafından hazırlanan; ‘Bina ve Bina Türü Yapılar için Temel ve Zemin Etüdü Rapor Formatı Taslağı’ kapsamında Madde 1.5.4 de jeofizik etütlerine; prensip olarak (izleyen içerik ile çelişik olsa da), sondaj çalışmalarının sayısını azaltma amacı ile yaptırılması kısıtlaması getirilmiştir. Metnin tümünde başka bir madde ile ilgili olarak, prensip ileri sürülmemiştir. Bir rapor formatının, ‘idari düzenleme’ niteliği taşımaması gerektiği gibi, kamu hizmeti gören Genel Müdürlüğünde, bir mesleğin prensiplerini düzenleme iddiasında olamayacağı, bu tür iddialar da bulunulması da hukuka ve bilimsel etiğe uymamaktadır.

İlgili taslak, bir kısım jeoloji camiasının, zemin etütlerini “EUROCODE 7” de konu edinen işlemler ile sınırlı tutma ve zemin etütlerine deprem ile ilgili içerik kazandıran “EUROCODE 8” veya uluslararası benzer yönetmeliklerin işlerlik kazanmasını engelleme yönündeki tutumlarının bir yansıması olduğu düşünülmektedir.

Yukarıda açıklanan çerçevede, konu hakkında bilimsel ve teknik bir cevap hazırlama olanağı bulunulmamasına rağmen, 6235 sayılı TMMOB kanununa göre kurulmuş, kamu kurumu niteliğinde bir meslek Odası olarak, kamusal görevimizi yerine getirmek amacıyla, konu hakkındaki görüşlerimizin bir kez daha belirtilmesi ve makamınıza iletilmesi uygun görülmüştür.

Parsel bazında yapılacak “Bina ve Bina türü yapılar için Zemin ve Temel Etüdü Raporlarının” bilim ve teknoloji gereği bir ekip çalışması ile yapılması gerekmektedir. Bu ekipte Jeoloji, Jeofizik ve Geoteknik (İnşaat) Mühendisleri olmalıdır. Eğer bir bölgenin imar (revizyon) planlarına yönelik jeolojik, jeofizik, jeoteknik etütleri yapılmış ise bu etütlerde; bölgenin genel ve inceleme alanı jeolojisi, morfolojisi, eğimi, genel jeoteknik ve jeofizik özellikleri biliniyor demektir. Bir bölgenin her hangi bir yerinde yapılacak yapıların, yapı alanı için de yapı mimari biçimi ve yapı temel ön parametrelerine yönelik zemin özellikleri ve zemin parametreleri jeofizik yöntemler ile ekonomik olarak rahatlıkla tespit edilebilir. Durum böyle iken, hazırlanan taslak ta neredeyse jeoloji bölümlerinde okutulan derslerin hepsi konacak şekilde rapor formatı hazırlanmış ve yönlendirme yapılmıştır.

Hazırlanan taslakta iki rapor formatından bahsedilmektedir:

1.Gözlemsel zemin etüt raporu; geçmişi hatırlarsak ülkemizdeki imar planlarının çoğu, gözlemsel jeolojik etüt raporlarına göre yapılmış yanlış yer seçimlerinden dolayı, binlerce insan ölmüş, ülkemiz büyük ekonomik kayıplara uğramıştır. Bölgesel de olsa, jeofizik ve laboratuar aletsel çalışmaların önemi ortaya çıkmıştır. Binanın gözlemsel etütlerle projelendirilmesi düşünülemez bu bilime aykırıdır. Bu yüzden bu etüt formatının adı değiştirilerek aletsel veriye dayalı zemin etüt formatı olarak düzenlenmelidir. % 97 si deprem bölgesi olan ülkemizde artık gözlemsel jeolojik çalışmalarla imar planı revizyonları, bina ve bina türü yapılar için, 1999 deprem ile birlikte tamamen sona ermiştir. Çünkü depremde yapılan hasar dağılımı çalışmalarında, jeolojik olarak yerleşime uygun kaya tabir edilen yerlerde hasar fazla, jeolojik olarak uygun olmayan yerlerde hasarların daha az veya hiç olmadığı ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bir yörenin veya parselin yapı temelini etkileyebilecek yer altı su seviyesi, nemlenme derinliği, yapı temeli kazı derinliği, yoğunluk, kaya kalitesi, kohezyonlu, kohezyonsuz zeminlerin sıkılık ve sertliği, sıkışma dalgası (P) hızı ile, zemin hakim titreşim periyodu, zemin büyütmesi, yersel birim türü kayma dalgası (Vs) hızı ile, yerin deprem gibi yatay kuvvetler altında esneme dirençleri olan kayma, eksenel, poisson ve bulk dirençleri sıkışma ve kayma dalgası hızları ile, zemin hakim titreşim periyodu, spektrum karakteristik periyotları (T_A-T_B), ivme ve mikrotremör ile, kaya içi boşluklar gravite ölçüleri sismolojik jeofizik çalışmalarla tespit etmeden sadece gözlemsel jeolojik çalışmalarla plan yapmak veya parsel etüdü yapmak ülkemizi deprem açısından tehdit altına sokup ekonomik kayıplara zemin hazırlayacaktır.

Yukarıdaki nedenlerden dolayı kesinlikle Gözlemsel Zemin Etüt Rapor Formatına katılmıyoruz

Zemin etüt rapor formatının, aletsel verilere göre düzenlenmiş yeni hali ekte verilmektedir. Odamızın önerileri, format içinde ALTI ÇİZİLİ VE BOLT olarak sunulmuştur.

Sürekli olarak Bayındırlık ve İskan Bakanlığının ilgili bölümlerinin hazırladığı yeni rapor formatlarında Odamızın görüş belirtmesine rağmen rapor başlığı; jeolojik-jeoteknik olarak geçmektedir. Bu tür bölgesel raporlar üç ayrı çalışmayı içermektedir. Bilindiği gibi; Jeolojik çalışma ayrı, Jeofizik çalışma ayrı, Geoteknik çalışma ayrıdır. Jeoteknik çalışma(sondaj ve laboratuvar deneyleri) ise Jeoloji-Jeofizik-Geoteknik (İnşaat ) Mühendisliklerinin ortak çalışması gerektirmektedir. Özellikle deprem ve zemin ağırlıklı ders gören Jeofizik Mühendislerinin bu konuda daha ağırlıklı olduğu rapor formatı hazırlanırken günümüz teknolojisi ve uluslar arası kabuller göz önünde tutulması gerekmektedir.

2.Hazırlanan Sondaja Dayalı Zemin ve Temel Etüdü Raporu olarak başlık konulan rapor formatının ismi, Arazi Çalışmalarına Dayalı Zemin ve Temel Etüdü Raporu olarak değiştirilmiştir. Çünkü sondajla birlikte zemin araştırmalarında kullanılan bir çok yöntem vardır. Jeofizik, cpt, presiometre ve benzeri. çalışmalar dolayısıyla formatın adına sınırlama getirmek bilim ve teknoloji açısından doğru olmayacaktır.

Ayrıca rapor formatında görüşlerimizin ivedilikle dikkate alınarak; Rapor formatının ilgili meslek Odaları ve bilim adamlarının katılımı ile yeniden incelenmesi ve karara bağlanması sağlanmalıdır. Odamızın dışında hiçbir Jeofizik Öğretim üyesi veya Üniversitelerin Jeofizik Bölümlerine gönderilmemiş olması da düşündürücüdür.

Sonuç olarak; Odamız tarafından iletilen öneriler, rapor formatı içerisine adapte edilerek, ivedilikle yeni bir rapor formatı hazırlanmalıdır. Sunduğumuz önerilerin, Kurumunuzun Jeofizik Mühendislerinin olduğu birimlerince değerlendirilerek rapora eklenmesi ve farklı meslek grupları tarafından düzenleme yapılmaması gerekir. Oluşturulacak rapor formatı hazırlama komisyonuna, ilgili meslek Odalarının temsilcileri ve öğretim üyelerinin katılımı da sağlanmalıdır.

Özetle; Bayındırlık ve İskan Bakanlığımızca; ülkemiz için önemli olan 2004 deprem şurası düzenlenmiş ve Eylem Planı ortaya konmuştur. Eurocode-8 çeviri çalışmaları yapılmakta, ayrıca imar kanunu ve bağlı kanunlar yeniden düzenlenmekte olduğu malumunuzdur. Deprem şurası çalışmaları bunların hepsine altlık oluşturacaktır. Deprem şurasına, bu konularla ilgili farklı meslek disiplinlerinden üyeler katılmıştır. Önerimiz, Deprem Şurası raporlarını görmezden gelerek, bu konuda acele edilerek, bir mesleğin çıkarına yönelik daha önceki uygulamalar gibi rapor formatı veya genelge çıkarılmamalıdır. Kurumunuzca ivedilikle rapor formatı çıkarılması düşünülüyorsa; bu taslak ile ilgili belirttiğimiz görüşlerin dikkate alınmasını ve rapor formatı oluşturulduktan sonra, son şeklinin tarafımızca tekrar görmek ve incelemek istediğimizi belirterek, bilimsel doğrular üzerinde meslek şovenizmi yapmadan, depremden kaynaklanan ekonomik kayıplar dikkate alınarak, can ve mal güvenliği açısından, ülkemizin gerçekleri doğrultusunda, bir mutabakat aradığımızı belirtir, çalışmalarınızda başarılar diler, gereğini yüksek takdir ve tensiplerinize arz ederiz.

Saygılarımızla,

Yönetim Kurulu a.

A. Uğur GÖNÜLALAN

Genel Başkan

Bilgi için: Bayındırlık ve İskan Bakanlığı (Bakanlık Makamı)

Ek: 1. Gönderilen format taslağına, Odamız önerilerinin eklendiği yeni format taslağı ( 17 sayfa),

2. Ankara, Dokuz Eylül ve Süleyman Demirel Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği Bölüm Başkanlarının, konu hakkında görüşleri ( 5 sayfa).

BİNA ve BİNA TÜRÜ YAPILAR İÇİN ZEMİN VE TEMEL ETÜDÜ

RAPORU GENEL FORMATI

Burada, imar planına esas JEOLOJİK-JEOFİZİK-JEOTEKNİK Etüt Raporunda yerleşime uygunluğu belirlenmiş bir parselde temel tasarımı için gerekli olan zemin değerlendirilmesi amacıyla, Zemin ve Temel Etüdü Raporu formatına ilişkin hükümler bildirilmekte olup, raporu hazırlayacak kişi/kuruluşlara yol göstererek yeterli ve kabul edilebilir raporlar düzenlenmesi hedeflenmektedir.

Bildirilen hükümler, Zemin ve Temel Etüdü Raporu içeriğine yönelik asgari kurallar olmakla birlikte, raporu hazırlayanlar tarafından gerekli mesleki bilgiler ile, ilgili standartlar ve güncel bilimsel çalışmaların göz önünde bulundurulması zorunludur.

Amaca göre farklılıklar gösterebilecek inşaat projeleri, jeolojik koşulların değişken olması, Zemin ve Temel Etüdü Raporu içeriğinde birtakım farklılıklar oluşmasına neden olmasına rağmen, raporu hazırlayanlar tarafından burada belirtilen hükümlere uyulması gerekmektedir.Zemin ve Temel Etüdü Raporu, öncelikle arazideki tüm jeolojik ,jeofizik verileri ve çevresel faktörleri yansıtmalı; bu verilerin değerlendirilmesi ile ortaya konulacak somut ve mesleki doğruluğa sahip öneriler içermelidir.

Zemin ve Temel Etüdü Raporu, genel anlamda üç kısımdan oluşmalıdır;

Genel Bilgiler başlığı altındaki birinci bölümde mevcut yerel zemin koşulları ve jeolojik,jeofizik özellikler ile ilgili veriler,

Değerlendirme başlığı altında ikinci bölümde, verilerin değerlendirilmesi, kabul edilen zemin parametreleri ve literatüre atıfta bulunularak güncel bilimsel metotlar vasıtasıyla izahı,

Sonuç ve Öneriler başlığı altındaki üçüncü bölümde ise, temel ön tasarımı ve inşaata yön verecek öneriler ve uyarılar yer almalıdır.

Kapsam ve içerik yönünden Bakanlığımızın 28.06.1993 tarih ve B.09.0.YFK.0.00.00.00/6-5/373 sayılı Genelgesi eki “Zemin ve Temel Etüdü Hazırlanmasına İlişkin Esaslar” doğrultusunda yapılmakta olan zemin ve temel etütlerine ait raporların genel formatı, etüdün kategorisine göre aşağıda belirtildiği şekilde olacaktır.

A. ALETSEL VERİYE DAYALI ZEMİN ETÜDÜ RAPORU :

Önemsiz ve sorunsuz işler (Kategori 1) için inceleme alanında muayene çukuru, JEOFİZİK ÖLÇÜMLER (SİSMİK KIRILMA ,SİSMİK YANSIMA ,MİKROTREMOR, İVME, JEOFİZİK KUYU LOGU, JEORADAR, ELEKTRİK ÖZDİRENÇ SONDAJI) mevcut 4 şev aynalarının ve çevre yapılarının incelenmesi neticesinde “GÖZLEMSEL ALETSEL VERİYE DAYALI ZEMİN ETÜDÜ RAPORU” hazırlanacak bu raporun içeriği aşağıda belirtilen başlıklar altında toplanacaktır:

KAPAK SAYFASI

İÇİNDEKİLER

1. GENEL BİLGİLER

1.1. ETÜDÜN AMACI ve KAPSAMI

1.2.İNCELEME ALANININ TANITILMASI

1.2.1.Seçilen Yerin Coğrafik Konumu ve tarihçesi

1.2.2.Jeomorfolojik ve Çevresel Bilgileri

1.2.3. Projeye ait Bilgiler

1.2.4. İmar Planı Durumu

1.2.5. Önceki Çalışmalar

1.3 JEOLOJİ

1.3.1.Genel Jeoloji

1.3.2, İnceleme Alanı Jeolojisi

1.4.ZEMİN VE KAYA TÜRLERİNİN ÖZELLİKLERİ

1.5 HİDROJEOFİZİK ve HİDROLOJİK ÖZELLİKLER

1.5.1 YERALTISUYU DOYGUNLUĞU

YERATISUYU SEVİYESİ

YERALTISUYU KİRLİLİĞİ

AKİFER ÖZELLİĞİ

YER ALTI SUYU DERİNLİĞİ ve Yerüstü Suları

1.5.2. İçme ve Kullanma Suyu

2. DEĞERLENDİRME

2.1. BİNA-ZEMİN İLİŞKİSİNİN BELİRLENMESİ

2.1.1 ZEMİN HAKİM PERYODU(REZONANS)

2.1.2. ZEMİN BÜYÜTMESİ, VS KAYMA DALGASI HIZININ BELİRLENMESİ.

2.1. 3 İVME SPEKTRUM KATSAYILARI (T_A-T_B )’NİN BELİRLENMESİ.

2.2. DOĞAL AFET RİSKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

2.2.1. BÖLGENİN DEPREM HARİTASI

2.2.2. DİRİ VE GÖMÜLÜ FAYLARIN İRDELENMESİ

3. SONUÇ VE ÖNERİLER

4.EKLER

1- MUAYENE ÇUKURLARINA AİT ÇİZİM VE FOTOĞRAFLAR

2- İNCELEME ALANININ 1:200 ÖLÇEKLİ PLANKOTESİ VE VAZİYET PLANI

3- JEOLOJİK,JEOFİZİK KESİTLER

4- TAPU ÖRNEĞİ VE KADASTRO PAFTASI

5- FOTOĞRAFLAR (Arsanın genel görünümü, sorunlu kısımlar, yarmalar, örnekler vb. )

6- ÖNCEKİ ÇALIŞMALARA AİT VERİLER (Etüd Raporunda atıfta

bulunulması halinde, muhtemel taşkın sahası için olan alanlar, jeolojik sit, arkeolojik sit, doğal kaynak vb. durumlar ile ilgili tüm veriler)

B. ARAZİ ARAŞTIRMALARINA DAYALI ZEMİN VE TEMEL ETÜDÜ RAPORU :

YAPILAR ve Büyük kapsamlı projeler ve sorunlu işlerde daha ayrıntılı zemin araştırmalarına ve zemin parametrelerine ihtiyaç duyulması (kategori 2 ve 3) durumunda sondaj, JEOFİZİK çalışmaları ve alınan örselenmiş ve/veya örselenmemiş zemin numuneleri ile karot numunelerinin laboratuarda istenilen deneylere tabi tutulması neticesinde "Zemin ve Temel Etüdü Raporu" hazırlanacaktır.

Bu raporun içeriği aşağıda belirtilen başlıklar altında toplanacaktır. Gerekli görülmesi durumunda formatta belirtilmeyen ek çalışmalara da yer verilebilir.

KAPAK SAYFASI

İÇİNDEKİLER

1. GENEL BİLGİLER

1.1. ETÜDÜN AMACI ve KAPSAMI

1.2. İNCELEME ALANININ TANITILMASI

1.2.1.Seçilen Yerin Coğrafik Konumu ve Tarihçesi

1.2.2. İmar Planı Durumu

1.2.3.Jeomorfolojik ve Çevresel Bilgileri

1.2.4.Projeye ait Bilgiler

1.2.5.Arazi, Laboratuar ve Büro Çalışma Metotlarının kısaca tanıtılması ve kullanılan ekipmanlar

1.2.6. Önceki Çalışmalar

1.3 JEOLOJİ

1.3.1.Genel Jeoloji

1.3.2. İnceleme Alanı Jeolojisi

1.4. HİDROJEOFİZİK VE HİDROLOJİK ÖZELLİKLER

1.4.1 HİDROJEOFİZİK ÖZELLİKLER

YERALTISUYU DOYGUNLUĞU

YERATISUYU SEVİYESİ

YERALTISUYU KİRLİLİĞİ

AKİFER ÖZELLİĞİ

1.5. ARAZI ARAŞTIRMALARI VE DENEYLER

1.5.1. Araştırma Çukurları

1.5.2. Sondaj Kuyuları

1.5.3. Arazi Deneyleri

1.5.3.1. SPT Deneyleri

1.5.3.2. Konik Penetrasyon (CPT) Deneyleri

1.5.3.3. Pressiometre

1.5.3.4.Dinamik Penetrasyon Deneyleri

1.5.3.5. Kanatlı Kesici (Vare) Deneyleri

1.5.3.6. Plaka Yükleme Deneyi

1.5.3.7. Diğer Arazi Deneyleri

1.5.4. JEOFİZİK ÇALIŞMALAR

1.5.4.1. SİSMİK KIRILMA ÖLÇÜMLERİ

1.5.4.2. SİSMİK YANSIMA ÖLÇÜMLERİ

1.5.4.3. ELEKTRİK ÖZDİRENÇ SONDAJI ÖLÇÜMLERİ

1.5.4.4. MİKROTREMÖR ÖLÇÜMLERİ

1.5.4.5. JEORADAR ÖLÇÜMLERİ

1.5.4.6. İVME ÖLÇÜMLERİ

1.5.4.7. KUYU LOGU ÖLÇÜMLERİ

1.5.4.8. SİSMOLOJİK ÇALIŞMALAR

1.5.4.9. ARKEOJEOFİZİK ÇALIŞMALAR

1.5.4.10. DİĞER JEOFİZİK ÖLÇÜMLER

2. DEĞERLENDİRME

2.1. LABORATUVAR DENEYLERİ VE ANALİZLER

2.1.1. Zeminlerin İndeks / Fiziksel Özelliklerinin Belirlenmesi

- Boşluk Oranı ve Porozite

- Su Muhtevası ve Doygunluk

- Birim Hacim Ağırlık

- Elek Analizi ve Hidrometre

- Kıvam Limitleri (Attenberg limitleri)

2.1.2. Zeminlerin Mekanik Özelliklerinin Belirlenmesi

2.1.2.1 - JEOFİZİK SİSMİK DİNAMİK PARAMETRELER:

- SIKILIK(DİNAMİK KAYMA MODÜLÜ)

- GÖZENEKLİLİK-POİSSON ORANI

- ÇİMENTOLAŞMA-ELASTİSİTE MODÜLÜ,

- NONLİNEERİTE–SÖNÜM ETKİSİ,

- SÖKÜLEBİLİRLİK-VP BOYUNA SİSMİK HIZ

- ÖZDİRENCİ VE BOZUNMANIN DERECE

- Serbest Basınç Dayanımı

- Üç Eksenli Basınç Dayanımı

- Kesme Dayanım

- Konsolidasyon

- Permeabilite

- Şev Duraylılığı Analizleri

- Sıvılaşma Analizleri

- YERALTISUYU İÇEREN SİLT, KUM VE ÇAKILLI ZEMİNLERDE EĞER YERALTI SU SEVİYESİ 20 M NİN ALTINDA, SİSMİK HIZ ORANI (V_P/V_S)>4 VE LİKİT LİMİT (LL) < 35 İSE, SIVILAŞMA ANALİZİ YAPILMALIDIR.

SIVILAŞMA ANALİZİ İSE:

- EŞİK İVME KRİTERİ (DOBRY VD.)

- PERYODİK KAYMA GERİLMESİ KRİTERİ (SEED VD)

- SIVILAŞMA İNDEKSİ KRİTERİ(I WASAKİ VD.) KRİTERLERİNİN HESAPLANMASI ŞEKLİNDE OLMALIDIR.

-Taşıma Gücü Analizleri

- STATİK /DİNAMİK YÜKLER ALTIDA OLUŞACAK OTURMALAR.

- Şişme, Oturma Analizleri

- Kuru Birim Hacim Ağırlık ile Su Muhtevası İlişkisinin

Belirlenmesi (Standart Proktor veya Modifiye proktor ile)

- Temel kazısından çıkan malzemenin dolgularda kullanılabilirliğinin tespiti için Kaliforniya

Taşıma Oranı (CBR) Tayini

2.1.3.Kayaların Mekanik Özelliklerinin Belirlenmesi

- Tek Eksenli Basınç dayanımı

- Nokta Yük Dayanım İndisi

- UTRASONİK JEOFİZİK TEST DENEYLERİ

2.2. BİNA-ZEMİN İLİŞKİSİNİN BELİRLENMESİ

2.2.1.Vs KAYMA DALGASI HIZI

2.2.2.ZEMİN HAKİM PERYODU

2.2.3.ZEMİN BÜYÜTMESİ,

2.2.4. İVME ÖLÇÜMÜ (BİNA PERYOTLARININ SAPTANMASI), İVME SPEKTRUM KATSAYILARI (T_A-T_B )’NİN BELİRLENMESİ.

2.3.ZEMİN VE KAYA TÜRLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

2.3.1.Zemin Türlerinin Sınıflandırılması

2.3.2.Kaya Türlerinin Sınıflandırılması

2.3.3. Zemin Profilinin Yorumlanması

2.3.4. DİNAMİK PARAMETRELER VE DEPREM RİSKİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRME

2.3.5. Sıvılaşma Risk Değerlendirmesi

- YERALTISUYU İÇEREN SİLT, KUM VE ÇAKILLI ZEMİNLERDE EĞER YERALTI SU SEVİYESİ 20 M NİN ALTINDA, SİSMİK HIZ ORANI (V_P/V_S)>4 VE LİKİT LİMİT (LL) < 35 İSE SIVILAŞMA ANAL İZİ YAPILMALIDIR.

SIVILAŞMA ANALİZİ İSE

- EŞİK İVME KRİTERİ (DOBRY VD.)

- PERYODİK KAYMA GERİLMESİ KRİTERİ (SEED VD)

- SIVILAŞMA İNDEKSİ KRİTERİ(I WASAKİ VD.) KRİTERLERİNİN HESAPLANMASI ŞEKLİNDE OLMALIDIR.

2.3.6. Oturma-Şişme Potansiyelinin Değerlendirilmesi

2.3.7.Karstik Boşlukların Değerlendirilmesi

2.3.8. Temel Zemini Olarak Seçilen Birimlerin Değerlendirilmesi

2.3.9.Şev Duraylılığı Analizi Değerlendirilmesi

2.3.10. Kazı Güvenliği, Gerekli Önlemlerin Alternatifli Olarak

Değerlendirilmesi

2.4. Deprem ve Doğal Afet Risklerinin Değerlendirilmesi

2.5. DİRİ VE GÖMÜLÜ FAYLARIN İRDELENMESİ

2.6. DEPREM HARİTASI VE YAPININ FAYA GÖRE KONUMUNUN BELİRLENMESİ

3. SONUÇ VE ÖNERİLER

4. YARARLANILAN KAYNAKLAR

- Yayınlar

- Standartlar

5. EKLER

1- Çalışma alanına ait Vaziyet Planlı ve Plankote (1:200 ölçekli)

2- Genel Jeoloji ve Eğim Haritaları (1:25000 ölçekli topografya haritası üzerinde)

3- Mevcut İmar Planı ve inceleme alanının yerleşime uygunluğu açısından hangi alanda olduğunu (sakıncalı, önemli) gösteren harita

4- Jeolojik Kesitler

5- Sondaj Logları

6- Arazi, Laboratuar Deney Raporları ve Analizleri (Raporlar, Laboratuar onayı taşımalı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Laboratuar İzin Belgesi eklenmelidir.)

7- Jeofizik Ölçümler, Kesitler ve Hesaplamalar,ULTRASONİK JEOFİZİK TEST DENEYLERİ

8- Arazinin Tapu Örneği ve Kadastro Paftası

9- Fotoğraflar (Sahanın genel görünümü, sorunlu kısımlar, araştırma çukurları, sondaj çalışmaları, yarmalar karot ve diğer örnekler vb. )

10- İlgili Kurum Görüşleri (Kurudere-Akarsu yakınları ile muhtemel taşkın sahası içinde olan alanlar, Jeolojik Sit, Arkeolojik Sit, Doğal Kaynak Koruma Alanları vb. için mevcutsa ve rapor içinde kullanılmışsa eklenecek)

11- Hesaplamalarda kullanılan tablo ve birer öreneği, hangi kaynaktan alındığı, kime ait olduğu ve yılı bildirilmelidir. Ayrıca hesaplamalarda kullanılan formüllerin de hangi kaynaktan alındığı, kimden alındığı ve yılı verilmelidir.

RAPOR BAŞLIKLARI İLE İLGİLİ AÇIKLAMALAR

1. GENEL BİLGİLER :

1.1.ETÜDÜN AMACI VE KAPSAMI :

Raporun hangi tür (ALETSEL ZEMİN ETÜDÜ YA DA ARAZİ ÇALIŞMALARINA DAYALI ZEMİN VE TEMEL ETÜDÜ RAPORU) bir çalışma olduğu, kime ve hangi kuruluşa yapıldığı, yapının özellikleri (kat adedi, bodrumlu olup olmadığı, vb.) vurgulanmalıdır. Çalışmayı isteyen kurum veya kişinin planlamaya ilişkin isteğini belirten görüşü veya kararı, çalışmanın amacı ve kapsamı ile ilgili firmaların ve danışmanların isimleri belirtilmelidir.

1.2. İNCELEME ALANININ TANITILMASI :

1.2.1.Seçilen Yerin Coğrafik Konumu ve Tarihçesi :

İnceleme alanının yeri tanımlanarak, karayolu bağlantıları, arsanın günümüze kadar ne amaçla kullanıldığı, günümüze kadar tutulan kayıtlara esas alınarak şev kayması, heyelan, deprem, vb. doğal afete maruz kalıp kalmadığı ve sismik tarihçesine değinilmeli, o bölgeye ilişkin deprem risk analizleri verilmelidir. Eğer arsa üzerinde yapılaşma var ise hakkında bilgi verilerek arsanın en az iki farklı yönden çekilmiş genel görünüm fotoğrafları ile sorun yaratabilecek çevresel faktörlere ait fotoğraflar yer almalıdır.

1.2.2. İmar Planı Durumu :

Etüt alanın büyüklüğü, yapılacağı alanın imar bilgileri, plan notları, mevcut yapılaşmaya yönelik genel bilgilere (yapı tipi, kat yüksekliği, ayrık veya bitişik nizam olduğu, yapılaşma yoğunluğu vb.), ayrıca imar planına esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporunda hangi alanda (uygun alan önemli alan, vb.) yer aldığına değinilmeli ve ilgi rapor eki haritaların ilgili parseli içeren kısmı eklenmelidir.

1.2.3. Jeomorfolojik ve Çevresel Bilgiler :

İnceleme alanının genel morfolojik özellikleri, yol, iklim, topoğrafik durum, drenaj örnekleri (yüzey, sel, tabii drenaj vb.) eğimler (genel eğim yönlenmeleri vb.), doğal / yüzeysel drenaj durumu, var ise bölgedeki kanalizasyon kotları, muhtemel duraylılık problemleri ile doğrudan ilişkisi olan yağış alma durumu ve topoğrafik anomaliler açıklanmalı ve 1:200 ölçekli plankote ve vaziyet planı ürerinde gösterilmelidir.

1.2.4. Projeye ait Bilgiler :

Yapılması planlanan projenin kısaca tanıtılması, yapılacak yapının ne amaçlı kullanılacağı, temel seviyesindeki beklenen yükler, genel taşıyıcı sistemi ile geometrisine ait bilgilere yer verilmelidir.

1.2.5. Arazi, Laboratuar ve Büro Çalışma Metotlarının Kısaca Tanıtılması ve Kullanılan Ekipmanlar :Bu çalışmalarda hangi metotların kullanıldığı ve nasıl bir prosedür izlendiğine kısaca değinilmeli, yapıldığı tarihler belirtilmelidir. Ayrıca kullanılan yöntem ve metotlar güncel olmalıdır.

1.2.6. Önceki Çalışmalar :

İnceleme alanının diğer kurum ve kuruluşların daha önceki çalışmalarına göre önlem gerektiren alanlar içinde kalması durumunda, yapılan araştırmalar ile ilgili kararların alındığı rapor ve belgeler atıfta bulunularak, ilgili kısımları rapor ekinde verilmelidir.

1.3. JEOLOJİ

1.3.1. Genel Jeoloji :

İnceleme alanının da içinde yer aldığı bölgesel jeolojisi özet olarak açıklanmalı ve alanın 1:25000 ölçekli jeoloji haritasındaki konumu gösterilmelidir. Temin edilmesi durumunda inceleme alanına ait uydu görüntüleri ve hava fotoğraflarından da yararlanılması uygun olacaktır. Ayrıca bölgenin heyelan riski taşıyan bölge içinde olup olmadığının tespiti için genel stratigrafisi ile stratigrafik kesiti verilmeli ; çevrede yer alan kıvrım, kırık, fay, heyelan kütlesi vb. yapısal özelliklere değinilmelidir.

1.3.2. İnceleme Alanının Jeolojisi :

İnceleme alanını oluşturan zemin birimleri yatay ve düşey değişimi ve bunların jeolojik özellikleri detaylı olarak verilmeli ;mevcut arsanın jeolojik yapısı eksiksiz olarak tanımlanmalı, özellikle sondaj ve arazi çalışmalarına katılan personelin gözlemlerine yer verilmelidir.

1.4.HİDROJEOFİZİK VE HİDROLOJİK ÖZELLİKLER :

İnceleme alanı zemininde yer altı suyunun gözlendiği en düşük ve en yüksek seviyeler, ölçüm noktaları esas alınarak en az 7 günlük değerler tablo halinde verilmelidir. Yakın çevrede bulunan kuyulardan arsaya olan mesafeleri ve derinlikleri bildirilmek koşuluyla yararlanılabileceği gibi, tüm HİDROJEFİZİK ve hidrolojik özellikleri ilgili kurumlardan alınacak bilgilerle beraber verilmelidir. Çalışma alanında yer altı suyuna rastlanması ve temel seviyesine yakın olması durumunda, yer altı suyunun betona olabilecek olumsuz etkilerinin laboratuar deneyleri yapılmalı ve sonuçları verilmelidir.

İnceleme alanına çok yakın çevrede bulunan akarsulara ait beslenme ve debi değerleri ile taşkın durumuna ait ilgili kuruluşlarca düzenlenmiş raporlar ekte bulundurulmalıdır.

Ayrıca inceleme sahasındaki drenaj özellikleri ile don derinliği konusunda açıklama getirilmelidir.

1.5. ARAZİ ARAŞTIRMALARI ve DENEYLERİ :

1.5.1. Araştırma Çukurları :

Açtırılan muayene çukurlarının konumu, derinliği ve gözlenen birimlere ait geçiş seviyeleri ayrıntılı olarak açıklanmalı, vaziyet planı ve plankote üzerinde muayene çukurlarının lokasyonları gösterilmeli, muayene çukurlarına ait çizim ve fotoğraflar ekte verilmelidir.

1.5.2. Sondaj Kuyuları :

İnceleme alanında yanal ve düşey yönde değişimleri ortaya koyabilecek yeterli sayıda sığ ve derin sondajlar yapılmalı, sondaj çalışmaları TSE standartlarına uygun olarak gerçekleştirilmeli, SONDAJ YERLERİNİN SEÇİMİNDE ÖNCELİKLİ OLARAK JEOFİZİK ÇALIŞMALAR YAPILMALI JEOFİZİK ÇALIŞMALARIN DEĞERLENDİRİLMESİNDE EĞER GEREKİYORSA SONDAJLAR YAPILMALIDIR .Sondajların derinliği içinse, 15 m'den az olmamak kaydıyla temel genişliğinin 1.5 katından daha fazla olmalıdır. Hedeflenen sondaj derinliğinden önce kaya birimine rastlanması durumunda ise kaya içerisinde 3 metre ilerlendikten sonra sondaj bitirilmelidir. Ayrıca topografya nedeniyle eğimli arazilerde veya yapıda bodrum düşünülmesi durumunda temel tasarımına esas alınacak olan numune alımına ve arazi deneylerine muhtemel temel derinliğinin altından itibaren başlanılmalıdır.

Sondaj, JEOFİZİK ÖLÇÜM TEST VE arazi deneyleri sonucu elde edilen veriler tablolar halinde ve yorumlanarak verilmelidir. Ayrıca sondaj,JEOFİZİK ÖLÇÜM YERLERİNİN koordinatları bir tablo halinde ve plankote ve vaziyet planı üzerine işlenmelidir. Ek olarak verilecek sondaj loglarında TSE standartlarınca belirlenmiş semboller kullanılacak, sondaj yerlerinin koordinatları, sondaj makinesinin cinsi, sondörün adı ve soyadı, sondajın yapıldığı tarihler, o günkü hava durumu, yer altı suyuna ait yapılan en az 7 günlük gözlemler, düşey yöndeki zemin birimlerine ait değişimler, zemin tanımlamaları, alınan örselenmiş ve örselenmemiş örneklerin seviyeleri, örselenmemiş örneğin tipi, arazide yapılan deneyler, logu hazırlayan tarafından imzalı olarak sunulmalıdır.

Sondaj kuyularının tabanına kadar ait kısmı perfore PVC boru indirilerek cidarındaki çökmeler ve yüzeyden düşebilecek parçalar nedeniyle kuyunun kapanması önlenmeli, gerekirse kuyu ağzına beton kapak yapılmalı, böylece uzun süreli yer altı suyu ölçümü yapılmasına imkan tanınmalıdır.

Sondaj karotlarının fotoğrafları standartlara uygun olarak çekilerek raporun ekinde sunulmalı, sandıklanarak koruma altına alınan karotlar rapor onay süreci tamamlanana kadar muhafaza edilmelidir.

Sondajlar neticesinde çizilen kesitlerde sondaj noktaları belirtilmeli, jeolojik veriler kesitte farklı renklerde boyanarak yer almalı, yer altı su seviyesinin en alt ve en üst kotları noktalı çizgi ile belirtilmelidir.

1.5.3. Arazi Deneyleri :

Sondaj esnasında yapılacak Standart Penetrasyon (SPT), Konik Penetrasyon (CPT), Dinamik Penetrasyon Deneyi, Kanatlı Kesici (Vane) Deneyi, Pressiometre Deneyi, Plaka Yükleme Deneyi vb. deneyler ile Jeofizik Çalışmalar, ilgili standarda uygun olarak, görevlendirilecek kontrol mühendisince denetimini de yapacaktır.

Yapılan tüm deneylere ait veriler tablolar halinde rapor içinde yer alacak, deneyler içinde aşırı farklı değerlere sahip olanlardaki sapmalar sebepleri belirtilerek açıklanacaktır. Deneyler esnasında yapılan her hatanın açıklaması yapılmalıdır. Aşağıda genel açıklamaları yapılan yöntemlerden uygun olan en az ikisi sondaj loglarında yapılmalı ve her bir yöntemden bulunan parametreler kontrol edilmelidir. Yatırımcı kuruluşun istemesi veya yapılacak yapının özelliği doğrultusunda ikiden fazla yöntem de kullanılabilinir.

1.5.3.1. Standart Penetrasyon(SPT) :

TS-5744'e göre yapılması gerekmekte olup, deney sonuçlarının gerekli bütün düzeltme faktörlerine (yer altı suyu, enerji, kuyu çapı,tij kullanılıp kullanılmadığı, tij uzunluğu, vb.) tabi tutularak değerlendirmeye alınması gerekmektedir.

1.5.3.2 Konik Penetrasyon (CPT)

Özellikle standart penetrasyon deneyinin yapılamayacağı, çakıllı malzemenin yoğun olarak bulunduğu zeminlerde, zeminin deprem büyütme katsayısının belirlenmesi ve ayrıca yatırımcı kuruluşun veya projecinin istenmesi halinde yapılmalıdır.

1.5.3.3. Pressiometre Deneyi :

Zemin veya yumuşak kaya birimlerinde gerilme-deformasyon ilişkisinden faydalanılarak, zemin dayanım parametreleri, temel altında oluşacak oturmaların hesaplanması amacıyla yapılacak deneyin hangi yönteme göre yapıldığı, kullanılan ölçüm cihazlarının tipi ve kalibrasyonuna ait bilgiler ile zemin parametrelerinin bulunmasında kullanılan formüller kimlere ait olduğu ve yılları da belirtilerek verilmeli, deney sonuçları ek çizelge ve grafik halinde raporda yer almalıdır.

1.5.3.4.Dinamik Penetrasyon Deneyi :

Zemin içeriği killi, kumlu ve ince çakıl olduğu durumlarda, sondaj adedini azaltmak amacıyla gerçekleştirilmelidir. Deney düzeneği, yapılışı ve deney sonuçlarının değerlendirilmesi ile ilgili tüm bilgi ve belgeler raporda yer almalıdır.

1.5.3.5. Kanatlı Kesici(Vane)Deneyi :

Yumuşak kil bantları veya tabakaların kayma direncini saptaması amacı için yapılan bu deney için TS-5744'e uyulması gerekmektedir.

1.5.3.6. Plaka Yükleme Deneyi :

Zeminin nihai taşıma gücüne, deformasyon modülüne ve yatak katsayısının hesaplanmasına yönelik veriler elde etmek amacıyla TS-5744'e uygun olarak yapılmalıdır.

1.5.3.7. Diğer Arazi Deneyleri :

Yapının özelliği ve/veya İdarenin İstemesi ile literatürde tanımlanmış ve tüm dünyada kabul görmekte olan diğer arazi yöntemleri kullanılabilecektir.

1.5.4. Jeofizik Çalışmalar :

YÜZEYDE GÖRÜLEN ZEMİN VE KAYAÇLARIN DERİNE DOĞRU YANAL VE DÜŞEY YÖNDEKİ ÖZELLİK DEĞİŞİMLERİ, ANA KAYA DERİNLİĞİ, BOŞLUKLAR, KAYMA DÜZLEMİ DERİNLİĞİ VE GEOMETRİSİ , SİSMİK DALGA HIZ DEĞERLERİ ,ZEMİNİN DİNAMİK PARAMETRELERİ ,SÖKÜLEBİLİRLİK,GÖMÜLÜ FAY İZLERİ,DEPREM ETKİ VE RİSKİ, YERALTI SU SEVİYESİ, DİNAMİK YÜKLERE KARŞI ZEMİN DAVRANIŞI, İVME, ZEMİNHAKİM PERYODU ,ZEMİN BÜYÜTMESİ,GİBİ AYRINTILARI İÇEREN PARSELDE JEOFİZİK ÇALIŞMALAR YAPILIR.JEOFİZİK ÇALIŞMALARI YAPILMASININ AMACI ZEMİN ÖZELLİKLERİNİN FİZİKSEL,MEKANİK,DİNAMİK ÖZELLİKLERİNİN ORTAYA ÇIKARILMASI VE BİNANIN DEPREM YÜKLERİ ALTINDA DAVRANIŞININ İRDELENMESİ İÇİN GEREKLİ OLAN PARAMETRELER SAPTANIR.JEOFİZİK ÖLÇÜM LER LE AYRICA SONDAJ SAYILARI MÜMKÜN OLDUĞUNCADA AZALTILARAK EKONOMİ SAĞLANIR.

DEPREM HAREKETİNİN DİNAMİK OLMASI NEDENİYLE ZEMİNE GELECEK DİNAMİK( TEKRARLI) YÜKLERE KARŞI ZEMİNİN DAVRANIŞININ VE ZEMİN-TEMEL-YAPI ETKİLEŞİMİNİN BELİRLENMESİNDE ESAS TEŞKİL EDEN ZEMİNİN SİSMİK DALGA HIZI DEĞERLERİNİN, BU DEĞERLERE BAĞLI OLARAK MÜHENDİSLİK YAPISININ REZONANS DURUMUNUN KONTROLÜ İÇİN BİLİNMESİ ZORUNLU OLAN ZEMİN HAKİM TİTREŞİM PERİYODUNUN VE ZEMİN BÜYÜTMESİNİN SAĞLIKLI SAPTANMASINDA ZEMİNİN SİSMİK HIZLARININ MUTLAKA YERİNDE ÖLÇÜLEREK SAPTANMASI GEREKMEKTEDİR. BU NEDENLE, İNŞAAT ZEMİNİNİN SİSMİK HIZ BİLGİSİ OLMADAN YALNIZ STATİK DENEY VERİLERİ İLE DEPREME DAYANIKLI SAĞLIKLI ZEMİN-BİNA İLİŞKİSİ KURULAMAZ, AŞAĞIDA TANIMLANAN JEOFİZİK ÇALIŞMALARIN PARSELLERDE YAPILMASI GEREKMEKTEDİR.

Çalışmaların amacı, yöntemi, kullanılan araçların adı, özellikleri, alınan ölçüm sonuçları, tüm tablo ve grafikler yorumlarıyla birlikte verilmelidir. Jeofizik çalışmalar ayrıca sondaj loglarıyla birlikte yorumlanmalı, ölçüm yerlerinin koordinatları tablo halinde verilmelidir.

1.5.4.1. Sismik Kırılma :

SAĞLAM ZEMİN VE TEMEL KAYA DERİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ İÇİN

YERALTI YAPISI (TABAKA SAYISI, KALINLIKLARI,EĞİMLERİ VE KIRIKLIKLARI) BOYUNA VP, ENİNE VS DALGA HIZLARININ SAPTANMASI (KAYMA DALGASI HIZI BUGÜN DÜNYADA DEPREM TEHLİKESİ BELİRLEMEDE ANAHTAR PARAMETRE OLARAK KABUL EDİLMEKTEDİR.)

YERİN ELASTİK PARAMETRE ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ (YOĞUNLUK, POİSSON ORANI(=GÖZENEKLİLİK), ELASTİSİTE MODÜLÜ=(ÇİMENTOLAŞMA), KAYMA (SHEAR) MODÜLÜ(=KAYMA MUKAVEMETİ), YERALTISUYUNA DOYGUNLUK, ZEMİN BÜYÜTMESİ VE HAKİM TİTREŞİM PERİYODU).,SIVILAŞMA ÖZELLİKLERİ ELDE EDİLEN PARAMETRELERE GÖRE ZEMİN SINIFI VE TÜRÜNÜN BELİRLENMESİ YERİÇİ SİSMİK HIZ MODELİNİN ELDE EDİLMESİ

1.5.4.2. Sismik Yansıma :

-TABANKAYA TOPOĞRAFYASININ BELİRLENMESİ

GÖMÜLÜ FAY İZLERİNİN ARAŞTIRILMASI

PARSELİN TOMOGRAFİK GÖRÜNÜMÜ.VB

JEOFİZİK YAPININ SAPTANMASI

1.5.4.3. Elektrik Özdirenci

ÖRTÜ KALINLIĞI,NEMLENME DERİNLİĞİ,

YERALTI SU SEVİYESİNİN VE KİRLİLİK DURUMUNUN BELİRLENMESİ

TABAKA SAYISI VE DERİNLİK VE EĞİMLERİNİN BELİRLENMESİ

Sağlam, bozuşmuş zemin ve temel kaya derinliğinin, kırıklığının belirlenmesi

Yerin direnç özelliğine göre yeraltı jeofizik yapı modelinin ve taban kaya topografyasının belirlenmesi

1.5.4.4. Mikrotremör Çalışmaları :

-ZEMİN HAKİM TİTREŞİM PERİYODU, ZEMİNİN DEPREM BÜYÜTME KATSAYISININ VE KAYMA DALGASI HIZININ BELİRLENMESİ.

- İVME SPEKTRUM KATSAYILARI (T_A-T_B )’NİN BELİRLENMESİ.

1.5.4.5. İVME ÖLÇÜMLERİ

İVME KAYITLARININ ALINARAK SPEKTRUMKATSAYILARININ BELİRLENMESİ(TA-TB)

KAYA ORTAMDA İVME,

SIKI ORTAMDA İVME,

ORTA SIKI ORTAMDA İVME

1.5.4.6.. JEORADAR ÖLÇÜMLERİ

40 METRE DERİNLİĞE KADAR YER ALTI YAPISININ GÖRÜNTÜLENMESİ

1.5.4.7. SİSMOLOJİK ÇALIŞMALAR

- DEPREM TEHLİKESİNİN VE KAYNAK ZONLARININ BELİRLENMESİ, DEPREM TEHLİKE HARİTALARININ HAZIRLANMASI VE GELİŞTİRİLMESİNİ SAĞLAMAK,

1.5.4.8.KUYU LOGU ÖLÇÜMLERİ

VS KAYMA DALGASI HIZ VE ZEMİNİN MÜHENDİSLİK ÖZELLİKLERİNİN TESPİTİ

1.5.4.9 ARKEOJEOFİZİK ÖLÇÜMLER.

İNCELENEN PARSELDE BULUNAN TARİHİ ESER KALITI ARAŞTIRMALARI HASARVERMEKSİZİN JEOFİZİK METOTLARLA YAPILMALIDIR.

2. DEĞERLENDİRME :

Arazi ve laboratuvar çalışmaları özeti, varsa eksik veriler ile yanlış veya geçersiz veriler varsa, bunların belirtilmesi, mühendisin kendi görüş ve yorumları belirtilmelidir. Beklenmeyen deney sonuçlarının dikkatle incelenmeli, bunların yanlış veya doğru ve gerçek durumu yansıtmadığı incelenmelidir.

Gerekirse yapılacak ek arazi ve laboratuvar çalışmalarını tarifi ve bu yönde öneriler sunulmalıdır.

2.1. LABORATUVAR DENEYLERİ VE ANALİZLER:

Sondaj çalışmaları esnasında alınan örselenmiş ve örselenmemiş zemin ile karotlar ve kaya örnekleri en kısa süre içinde öncelikle Bayındırlık ve İskan Bakanlığı izin Belgesine sahip bir Laboratuvara sondajları yapan firma tarafından (posta, kargo vb. yoluyla gönderilen örselenmemiş numuneler değerlendirme dışı olacaktır) tutanak karşılığı teslim edilerek, düzenlenen Numune Teslim Tutanağı, yapılan zemin ve kaya mekaniği Ultrasonik deneyleri ve elde edilen sonuçlar, onaylı orijinal deney föyleri kullanılarak ekler arasında yer almalıdır.

Laboratuar deneyleri sonucu elde edilen her türlü veri metin içinde gerekli bölümlerde tablo halinde verilmeli ve bu veriler yorumlanmalıdır. Laboratuar verilerini kullanarak yapılan hesaplamaların örnek hesaplamalar olduğu, arazi hakkında genel bir fikir edinmek için yapıldığı, bu değerlerin zemin etütlerinde kullanılmayacağı özellikle belirtilmeli, gerekirse değerlerin aralıklını gösterir histogramlar oluşturulmalıdır.

2.1.1. Zeminlerin İndeks / Fiziksel Özelliklerinin Belirlenmesi

- Boşluk Oranı ve Porozite

- Su Muhtevası ve Doygunluk

- Birim Hacim Ağırlık

- Elek Analizi ve Hidrometre

- Kıvam Limitleri (Atterberg Limitleri)

2.1.2. Zeminlerin Mekanik Özelliklerinin Belirlenmesi

- ULTRASONİK JEOFİZİK TEST DENEYLERİ

- JEOFİZİK SİSMİK DİNAMİK PARAMETRELER:

- SIKILIK(DİNAMİK KAYMA MODÜLÜ)

- GÖZENEKLİLİK-POİSSON ORANI,

- ÇİMENTOLAŞMA-ELASTİSİTE MODÜLÜ,

- NONLİNEERİTE – SÖNÜM ETKİSİ

- SÖKÜLEBİLİRLİK-VP BOYUNA SİSMİK HIZ)

- ÖZDİRENCİ VE BOZUNMANIN DERECESİ

- Serbest Basınç Dayanımı

- Üç Eksenli Basınç Dayanımı

- Kesme Dayanımı

- Konsolidasyon

- Permeabilite

- Şev Duraylılığı Analizleri

- Sıvılaşma Analizleri, (Laboratuar deneyleri ile değil arazi deneyleri içinde yer almalı, SPT ve sismik kayma dalgası hızlarından sıvılaşma analizleri yapılmalıdır. Literatürde, kayma dalgası hızından zemin sıvılaşma analizleri bulunmaktadır. Bu durum tartışmaya meydan vermeyecek şekilde ifade edilmelidir. SPT’nin başarısız olduğu birçok zemin bulunmaktadır.)

- Taşıma Gücü Analizleri

- Şişme, Oturma Analizleri

- Kuru Birim Hacim Ağırlığı-Su İçeriği İlişkisinin Belirlenmesi (Standart Proktor veya Modifiye Proktor ile)

- Kazılardan çıkan malzemenin dolgulardan kullanılmasının uygun olup olmadığının belirlenmesine yönelik olarak, Kaliforniya Taşıma Oranı (CBR) Tayini Analizleri

2.1.3. Kayaların Mekanik Özelliklerinin Belirlenmesi :

- Tek Eksenli Basma Dayanımı

- Nokta Yük Dayanımı İndisi

- ULTRASONİK JEOFİZİK TEST DENEYLERİ

2.2. BİNA- ZEMİN İLİŞKİSİNİN BELİRLENMESİ :

Bu bölümde mevcut zemin parametreleri ile yapılması planlanan binalardan gelecek yükler göz önünde bulundurularak, bina temellerinin inşa edilmesinin uygun olabilecek zemin birimi / birimleri için ayrıntılı bir çalışma yapılmalıdır. Uygun görülen her derinliğe karşılık bir taşıma gücü ve muhtemel oturma miktarı hesaplanmalı, temel betonarme projesinin hesap ve tasarımına imkan verecek parametreler ile DEPREM YÜKLERİNE ESAS SİSMİK DALGA HIZ DEĞERLERİ , TEMEL ŞEKİL FAKTÖRÜNE BAĞLI OLMAYAN EMNİYETLİ TAŞIMA VE TAŞIMA GÜÇLERİ İVME SPEKTRUM KATSAYILARI,ZEMİN BÜYÜTME VE ZEMİN HAKİM PERYODU DEĞERLERİ belirtilmelidir. Bina-Zemin ilişkisi için kuvvetli yer hareketi ölçümleri ile ivmenin belirlenmesi ve zemin hakim titreşim periyodunun saptanması gerekir.

2.3.ZEMİN VE KAYA TÜRLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ :

2.3.1.Zemin Türlerinin Sınıflandırılması:

İnceleme alanı içinde yer alan zemin birimleri, TS-1500’e göre sınıflandırılarak, aşağıda verilen özellikleri ile tanımlanmalıdır.

Renk

Zemin birimlerinin tanımı, yapısı, litolojik özellikleri. (ayrık daneli zeminlerde sıkılık, kohesif zeminlerde ise sertlik)

2.3.2. Kaya Türlerinin Sınıflandırılması:

İnceleme alanı içinde temel derinliğinde kaya birimlerinin gözlenmesi halinde birimi tanımlamaya yetecek sayıda gözlem noktasında tabaka doğrultulusu, eğimi ile eklem-eklem takımı ölçümleri alınmalı, mevcut litolojilerin toprak örtüsü altında bulunduğu yerler ve yaklaşık kalınlıkları, kaya birimlerin ayrışma derecesi ve sık kırıklı kısımlarının ayrılması, ayrışmış kısmının cins ve kalınlığı ile örtü kalınlığının tespiti için burgu veya çukur açtırılması ve süreksizlik duruşları ile doğal yamaç ilişkisi, alt yapı ve temel kazı süreksizliklerinin ilişkilerinin açıklanması gerekmektedir. (Kayaçların sismik hızları belirlenerek kaya sınıflaması yapılmalıdır. Sismik hızlara göre kaya sınıflaması literatürde bulunmaktadır. Sismik hız çalışmasıyla kayaların kırıklı çatlaklı yapısı ortaya çıkarılmaktadır. Sismik Risk değerlendirmesi başlığı konulmalıdır.)

Kayaçlar aşağıdaki özellikleri saptanarak tanımlanmalıdır.

- SİSMİK DALGA HIZLARINA GÖRE KAYA KALİTE SINIFLAMASI

- BİRİMİN CİNSİ ( P) DALGASI HIZI M/SN

- GEVŞEK VE SIKI TOPRAK 200-600 M/SN

- GEVŞEK KUM ÇAKIL 600- 900 M/SN

- ÇİMENTOLANMIŞ ÇAKIL 900- 1200 M/SN

- GEVŞEK KUMTAŞI 1500- 1800 M/SN

- SERT KUMTAŞI 1800- 3000 M/SN

- AYRIŞMIŞ KİREÇ TAŞI 1800- 3000 M/SN

- SERT KİREÇ TAŞI 3000- 4500 M/SN

- GRANİT BAZALT,GABRO,VB. 4500- 6000 M/SN

- Renk,

- Doku ve yapı,

- Süreksizliklerin özellikleri,

- Tabaka eğimi ve doğrultusu, (Tabakalı yapıya haiz kayaçlardı)

- Ayrışmanın derecesi

- İkincil litolojik özellikler,

- Kayacın Adı,

- Kayacın dayanımı,

- Kayacın geçirgenliği,

Tabaka ve kırık-çatlaklar arasında dolguların cinsi ve (killi birimler veya karbonat) yeraltı yer üstü sularına maruz kalması durumundaki duraylılıkları,

2.3.3.Zemin Profilinin Yorumlanması :

İnceleme sahasını oluşturan zemin projili, litolojik özellikleri Vs KAYMA DALGASI HIZ değerleri ve dayanım parametreleri göz önünde bulundurularak temellerin yer alacağı uygun seviyenin belirlenmesi için bir takım öneriler getirilmeli, gerekli durumlarda ne tür zemin iyileştirmeleri uygulanabileceğine değinilmelidir

2.3.4.Sıvılaşma Açısından Değerlendirme:

Çalışma alanında bulunan sıvılaşma riski içeren seviyeler için literatürde bulunan ve malzemenin özelliğine göre bilimsel açıdan kabul görmüş ve güncel bir yöntemle analiz yapılmalı, analiz sonuçları ve tüm hesaplamalar tablolar halinde verilmelidir. YERALTISUYU İÇEREN SİLT, KUM VE ÇAKILLI ZEMİNLERDE EĞER YERALTI SU SEVİYESİ 20 M NİN ALTINDA, SİSMİK HIZ ORANI (V_P/V_S)>4 VE LİKİT LİMİT (LL) < 35 İSE SIVILAŞMA ANAL İZİ YAPILMALIDIR. SIVILAŞMA ANALİZİ İSE

-EŞİK İVME KRİTERİ (DOBRY VD.)

-PERYODİK KAYMA GERİLMESİ KRİTERİ (SEED VD)

-SIVILAŞMA İNDEKSİ KRİTERİ(I WASAKİ VD.)

SPT(N) değerlerine göre yapılacak hesaplamalarda kullanılan maksimum ivme değerinin tekrarlama periyodu belirtilerek yorumlanmalı ve gerekiyorsa alınması gereken veya alınabilecek önlemler ve öneriler verilmelidir.

2.3.5. Oturma-Şişme Potansiyeli Açısından Değerlendirme:

Çalışma alanı içinde üsteki mühendislik yapısına zarar verebilecek oranda oturma ve şişme özelliği olabilecek killi malzemelerin ARAZİ VE DENEY SONUÇLARINA GÖRE yorumu yapılmalı, gerekiyorsa uygun önlem yöntemleri ve öneriler verilmelidir.

2.3.6.Karstik Boşlukların Değerlendirilmesi:

Çalışma alanı içinde eriyebilen kayalardaki veya insan girişimleri sonucu oluşan boşluklar veya olması ihtimali varsa, bunların büyüklükleri, oluşturdukları tehlike riskler UYGUN JEOFİZİK TEKNİKLERLE SAPTANMALI ,yorumlanmalı , gerekiyorsa alınması gereken veya alınabilecek önlemler belirtilmelidir. (Karstik boşluklar, kuyular arası (cross-hole), kuyudan yüzeye (up-hole), yüzeyden kuyuya(down-hole), yelpaze atışı şeklinde sismik yöntemle, jeoradar yöntemiyle ve rezistivite yöntemi ile araştırılmalıdır. Yeraltı yapısı sondaj kuyularında kuyu jeofiziği yapılarak yanal ve düşey yönde detay olarak ortaya çıkarılabilir. Zemin kayma dalgası hızları belirlenerek zeminlerin kayma mukavemetleri yerinde belirlenip değerlendirme yapılmalıdır ifadesi yer almalıdır.)

2.3.7.Temel Zemini Olarak Seçilebilecek Birimlerin Değerlendirilmesi:

Çalışma alanında bulunan birimler temel zemin olma özellikleri açısından yorumlanmalı, gerekiyorsa alınması gereken veya alınabilecek önlemler belirtilmelidir.

2.3.8. Şev Duraylılığı Analizi ve Değerlendirilmesi:

Eğimi 2 yatay / 1 düşey 'den daha yüksek olan şevler ile yapı kazısı sonrası oluşacak ve yüksekliği 9m’den büyük olan şevlerin duraylılık analizleri litaratürde kabul görmüş yöntemlerden biri ile yapılmalıdır. Bu amaçla kullanılacak bilgisayar programın adı ve versiyonu açıkça belirtilmelidir. Kullanılan bilgisayar programının tüm dünyaca kabul görmemiş olması ve idarenin istemesi durumunda gerekli bilgiler verilmelidir. (Şev duyarlılığı için kayma yüzeyinin topoğrafyası rezistivite ve sismik yöntemlerle saptandıktan sonra şev stabilitesi analizi yapılmalıdır. Böylece kabullere göre değil arazinin gerçek durumuna göre şev stabilitesi analizi yapılmış olur.)

2.3.9.Kazı Güvenirliği ve Gerekli Önlemlerin Alternatifli Olarak Değerlendirilmesi

Özellikle bodrum katlı yapıların temel kazısı sırasında oluşacak şevlerden alınması gereken bazı önlemlerin alternatifli olarak belirlenmelidir. Bu değerlendirmeler sırasında yapılması gerekebilecek geçici veya kalıcı tahkimat sistemleri; mevcut yapılar, yeraltısuyunun varlığı ve bunun tahkimat üzerindeki etkileri ile var olabilecek sürşarj yükleri de dikkate alınarak çözümlenmeli, güvenli ve ekonomik yöntem belirlenerek bu yönteme ait hesaplamalar ve detaylar verilmelidir

2.4. DEPREM VE DOĞAL AFET RİSKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Bu bölümde raporun önceki bölümlerinde yapılan tüm arazi ve laboratuar çalışmaları, analiz, literatür tarama vb. çalışmalar ışığında çalışma alanının deprem ve doğal afet riskleri açısından değerlendirmesi yapılmalı, daha önce alınmış herhangi bir kararının bulunup bulunmadığı, sakıncalı, önlem gerektiren, yasak alanlar ve bu husustaki görüşler belirtilmelidir. Buna göre inceleme alanının depremselliği, DİRİ FAYLAR, FAYA GÖRE BİNANI KONUMU, SİSMOLOJİK ÖZELLİKLERİ kaçıncı derece deprem bölgesinde yer aldığı, çevredeki muhtemel duraylılık problemi taşımakta olan sahaların durumu ve diğer doğal afet riski durumları bilimsel analizleri yapılarak ayrıntılı bir biçimde değerlendirilmeli, yapıların hesaplamalar açıklamalı olarak raporda yer almalıdır.

Şayet, raporun teslim tarihinden itibaren bir yılı aşkın bir süre geçtiği halde temel kazılarına halen başlanmamış olması durumunda raporun içeriğinde belirtilen koşullarda değişiklik olabileceği göz önüne alınarak idare tarafından ek rapor talep edilebilir.

3. SONUÇ VE ÖNERİLER

Sonuç ve öneriler kısmında aşağıdaki hususlar yer alacaktır.

· inceleme alanındaki yerel zemin koşullarının tanımı

· Seçilen etüt kategorisi ve nedeni

· Önerilen, tasarım parametreler

· Temel kazıları ve sonrası imalatlar esnasnıda ortaya çıkabilecek sorunlar ve ekonomik/güvenilir çözüm önerileri

· Temel derinliği seçimi (yüzeysel ya derin temeller için), minimum temel derinliği, temel tipinin muhtemel oturmalarına göre tespiti, radye ve sürekli temellerde rijitlik önerisi ve temel betonarme projesinin hesap ve tasarımına imkan verecek öneri ve sayısal değerler

· Derin temellerde kazık tipi, kesiti ve boyunun irdelenmesi ve seçimi (kazık yükleme deneyleri ile ilgili öneriler, önerilen kazıkların düşey ve yatak yükler için muhtemel irdemeleri, kazık ve kazık başlıklarının hesap ve tasarımına imkan verebilecek öneri ve sayısal değerler)

· Zemin iyileştirmesi gerekiyorsa, türü ile ilgili açıklamalar

ZEMİN SIVILAŞMASI (- YERALTISUYU İÇEREN SİLT, KUM VE ÇAKILLI ZEMİNLERDE EĞER YERALTI SU SEVİYESİ 20 METRENİN ALTINDA, SİSMİK HIZ ORANI (V_P/V_S)>4 VE LİKİT LİMİT (LL) < 35 İSE SIVILAŞMA ANAL İZİ YAPILMALIDIR. SIVILAŞMA ANALİZİ İSE

-EŞİK İVME KRİTERİ (DOBRY VD.)

-PERYODİK KAYMA GERİLMESİ KRİTERİ (SEED VD)

-SIVILAŞMA İNDEKSİ KRİTERİ(I WASAKİ VD.)

· VS KAYMA DALGASI HIZ DEĞERLERİ ,İVME SPEKTRUM KATSAYILARI(TA, TB)

· TEMEL ŞEKLİNE BAĞLI OLMAYAN TAŞIMA GÜÇLERİ VE EMNİYETLİ TAŞIMA GÜCÜ

· YATAK KATSAYISI (KO) JEOFİZİK ÖLÇÜMLERDEN

· PARSELİN TOMOGRAFİSİ (SİSMİK YANSIMA VEYA JEORADAR ÖLÇÜMÜ)

· Kazı işlerine esas kazı güçlüğü ve kazı sınıfı önerileri, kazıdan çıkan zeminin dolgularda kullanılıp kullanılmayacağı, kullanılacak ise hangi amaçla, nasıl bir karışım ve hangi sıkışma oranlarında olması gerektiği,

· Yüzey ve çevre drenajı ile temel seviyesinde yüzey ve yeraltısuyu etkilerine karşı alınması gereken tedbirler,

· ZEMİN BÜYÜTMESİ, ZEMİN HAKİM PERYODU ve sıvılaşma riski ile ilgili açıklamalar, değerlendirmeler ve öneriler

· Dinamik etkilere maruz temeller ile ilgili değerlendirmeler.

4. YARARLANILAN KAYNAKLAR

1. Yayınlar

2. Standartlar

5. EKLER

1- Çalışma alanına ait Vaziyet ve Plankote (1:200 ölçekli)

2- Genel Jeoloji ve Eğitim Haritaları (1:25 00 ölçekli topoğrafya haritası üzerinde)

3- Mevcut İmar Planı ve eki inşaatın yapılacağı parsel ile ilgili haritalar

4- Jeolojik Kesitler

5- Sondaj Logları

6- Arazi, Laboratuvar Deney Raporları ve Analizleri (Raporlar, Laboratuvar onayı taşımalı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Laboratuvar İzin Belgesi eklenmelidir.)

7- Jeofizik Ölçümler, Kesitler ve Hesaplamalar, JEOFİZİK ULTRASONİK TEST DENEYLERİ

8- Arazinin Tapu Örneği ve Kadastro Paftası

9- Fotoğraflar (Sahanın genel görünümü, sorunlu kısımlar, araştırma çukurları, sondaj çalışmaları, yarmalar, karot ve diğer örnekler vb.)

10- İlgili Kurum Görüşleri (Kuru-Akarsu yakınları ile muhtemel taşkın sahası içinde olan alanlar, Jeolojik Sit, Arkeolojik Sit, Doğal Kaynak Koruma Alanları vb. için mevcutsa ve rapor içinde kullanılmışsa eklenecek)

11- Hesaplamalarda kullanılan tablo ve grafiklerin birer örneği, hangi kaynaktan alındığı, kime ait olduğu ve yılı bildirilmelidir. Ayrıca hesaplamalarda kullanılan formüllerin de hangi kaynaktan alındığı kimden alındığı ve yılı verilmelidir.

"Ekler cep ya da ayrı klasörler içinde verilecek ve A4 kağıt boyutlarında katlanmış olmalıdır."